محتواي عميق و جامعيت نهج البلاغه

يكي از امتيازات فوق العاده ((نهج البلاغه)) مساله جامعيت و تنوع عجيب و محتواي ژرف آن است و هر خواننده آگاهي در همان لحظات نخستين كه با آن آشنا مي‏شود نمي‏تواند باور كند كه چگونه يك انسان بتواند اين همه گفتار نغز و سخنان شيرين و حساب شده و دقيق در موضوعات كاملا مختلف بلكه متضاد را گردآوري كند و مسلما اين كار از غير شخصيتي همچون امير المومنين علي بن ابي طالب عليه‏السلام كه قلبش گنجينه اسرار الهي و روحش اقيانوس عظيم علم و دانش است، ساخته نيست همان كسي كه مي‏فرمايد:
علمني رسول الله صلي الله عليه و آله الف باب من العلم و تشعب لي من كل باب الف باب.
رسول خدا صلي الله عليه و آله هزار باب علم به من آموخت كه از هر يك از آن درها برايم هزار در ديگر گشوده مي‏شود.
كنز العمال، جلد 6، ص 392 و 405.
در اين بخش نيز به گواهي چند نفر از دانشمندان اشاره مي‏كنيم:

1 - سيد رضي قدس سره گردآورنده نهج البلاغه گاهي در لابه لاي اين كتاب شريف اشارات كوتاه و پر معنايي را در عظمت محتواي نهج البلاغه آورده است كه بسيار قابل دقت و ملاحظه مي‏باشد از آن جمله است:
پس از ذكر خطبه (21):
... فان الغايه امامكم و ان وراه‏كم الساعه تحدوكم تخففوا تلحقوا فانما ينظر باولكم آخركم...
((رستاخيز در جلو شما است، و مرگ همچنان شما را مي‏راند، سبكبار شويد، تا به قافله برسيد و بدانيد شما در انتظار بازماندگان نگهداشته شده‏ايد))
مي‏گويد: اين سخن اگر بعد از كلام خدا و كلام رسول الله صلي الله عليه و آله با هر سخن ديگري سنجيده شود از آن برتري خواهد داشت، و بر آن پيشي خواهد گرفت.
نهج البلاغه، خطبه 21، ص 42، چاپ دارالثقلين - قم
2 - شارح معروف نهج البلاغه ((ابن ابي الحديد معتزلي)) در جلد 11 ص 153 مي‏گويد:
((من بسيار در شگفتم از مردي كه در ميدان جنگ چنان خطبه مي‏خواند كه گواهي مي‏دهد طبيعتي همچون شيران دارد، سپس در همان ميدان هنگامي تصميم بر موعظه و پند و اندرز مي‏گيرد، چنان سخن مي‏گويد، كه گويي طبيعتي همچون راهباني دارد كه لباس مخصوص رهباني را بر تن كرده و در ديرها زندگي مي‏كند، نه خون حيواني را مي‏ريزد، و حتي از گوشت هيچ حيواني نمي‏خورد،، گاه در چهره ((بسطام بن قيس)) و ((عتيبه بن حارث)) و ((عامر بن الطفيل)) (سه قهرمان معروف ميدان نبرد در زمان جاهليت كه به آنها مثل زده مي‏شد) ظاهر مي‏شود، و گاه در چهره ((سقراط حكيم)) و ((يوحنا)) و ((مسيح بن مريم))، من سوگند مي‏خورم به همان كسي كه تمام امتها به او سوگند ياد مي‏كنند، من اين (خطبه الهاكم التكاثر) را از پنجاه سال قبل‏- نهج البلاغه، حطبه 221، ص 35، چاپ دارالثقلين، قم-. تاكنون بيش از هزار بار خوانده‏ام، و هر زمان كه آن را خوانده‏ام ترس و وحشت و بيداري عميقي تمام وجود مرا در برگرفت و در قلب من اثر عميقي گذاشت و لرزه بر اندامم انداخت. هر زمان در محتواي آن دقت كردم به ياد مردگان از خانواده و بستگان و دوستانم افتادم و چنان پنداشتم كه من همان كسي هستم كه امام در لابه لاي اين خطبه توصيف مي‏كند.
چقدر واعظان و خطيبان و فصيحان در اين زمينه سخن گفته‏اند و چقدر من در برابر سخنان آنها به طور مكرر قرار گرفته‏ام، اما در هيچ كدام از آنها تاثيري را كه اين كلام در دل و حاكم مي‏گذارد، نديده‏ام)).
و همچنين در ج 16 صفحه 146 مي‏گويد: ((سبحان الله! چه كسي اين همه امتيازات گرانبها و ويژگيهاي شريف و ارزشمند را به اين مرد نمونه (علي عليه‏السلام) بخشيده؟!!! چگونه مي‏شود يكي از فرزندان عرب مكه كه تنها در آن محيط زيسته و با هيچ يك از فلاسفه همنشين نبوده، در دقايق علوم الهيه و حكمت متعاليه، از افلاطون و ارسطو آگاهتر باشد، كسي كه با بزرگان عرفان و اخلاق هرگز معاشر نبوده، در اين باب برتر از سقراط باشد، كسي كه در ميان شجاعان پرورش يافته (چون اهل مكه صاحبان تجارت بودند نه جنگجو) با اين حال شجاعترين فردي باشد كه قدم بر روي زمين نهاده است....
آري ما نيز با اشاره به همين گفته صحيح اين عالم و دانشمند بزرگ سني ميگوييم: بله اين امتيازات گرانبها را همان كسي عطا فرموده است كه به پسر عمويش رسول خدا صلي الله عليه و آله آن ويژگيهاي منحصر به فرد را اعطا نمود تا او را در ميان انسانها اقامه كند و چراغ هدايت و سعادت را به دست او بسپرد. آري همان خدايي كه پيامبر اسلام را به رسالت الهي برگزيد همو علي بن ابيطالب را چنين فضيلتهاي پر شماري بخشيد و او را وصي و خليفه رسولش قرار داد و او را ولي و حجت خود معرفي نمود.
براي اطلاع بيشتر مراجعه شود به:

* كتاب ((كشكول))، تاليف شيخ بهايي قدس سره (جلد 3، ص 397).
* كتاب ((عبقريه الشريف الرضي)) تاليف دكتر زكي مبارك (جلد 1، ص 396).
* كتاب ((العبقريات)) تاليف عباس محمود العاقد مصري (جلد 2، ص 138 و ص 144 و 145).
* كتاب ((مصادر نهج البلاغه)) تاليف محمد امين نواري (جلد 1، ص 90).
* كتاب ((اصول كافي)) تاليف ثقه الاسلام كليني قدس سره (جلد 1، ص 136).
* كتاب ((البيان)) تاليف سيد ابوالقاسم خويي قدس سره (صفحه
برگرفته از كتاب آشنايي با نهج البلاغه امام علي عليه السلام اثر سيد جعفر حسيني

سايت فطرت