مرحوم علامه اميني

كتاب ارزشمند الغدير نوشته رهبر ديني بي‏نظير و مصلح كبير و معلم اخلاق حجت‏الاسلام اميني نجفي از عالي‏ترين چيزهايي است كه دانشگاه بزرگ اسلامي و نجف اشرف به آن فخر مي‏كند، چنان‏كه فخر تمام مسلمين مي‏باشد. اگر مؤلف عالي‏قدر اين كتاب (علامه اميني) در ميان ما نبود و نمي‏ديديم كه او به تنهايي اقدام به اين عمل بزرگ نموده، جا داشت كه گمان شود اين كتاب اثر گروهي است.

آيت الله شيخ عبدالحسين اميني معروف به علامه اميني، مولف كتاب گرانسنگ"الغدير"در سال 1320 هجري قمري در يكي از روستاهاي سراب از توابع تبريز به دنيا آمد. پدر گراميش ميرزا احمد از عالمان پرهيزگار ديار تبريز بود.


مقام علمي

علامه اميني از كودكي در محضر پدر ادبيات و منطق و كم و بيش فقه و اصول را در شهر خود آموخت. وقتي پدرش متوجه استعداد فوق‏العاده فرزند شد او را براي تكميل تحصيلات به معروف‏ترين مدرسه علميه آن روز تبريز بردند و از آن پس علامه اميني نزد استادان ممتازي چون سيدمحمد موسوي معروف به مولانا و آيت‏اللّه سيدمرتضي خسروشاهي و آيت‏اللّه حسن توتونچي به آموختن دانش پرداخت.

سپس مرحوم علامه اميني در سن 16 سالگي براي كسب معنويت از روح بلند اميرمؤمنان علي – عليه‏السلام - و همچنين ادامه تحصيل و كسب علم از بزرگان و اساتيد راهي نجف اشرف شد و تا سي و دو سالگي در آنجا مشغول كسب معارف الهي بود. در اين سال‏ها در محضر اساتيدي چون: آيت‏اللّه سيدابوالحسن اصفهاني و آيت‏اللّه ميرزا محمد ناييني، مرحوم آيت‏اللّه شيخ محمدحسين كمپاني، شيخ محمدحسين كاشف الغطا، آيت‏الله سيد محمد حسيني فيروزآبادي، آيت‏الله سيد ابوتراب خوانساري، آيت‏الله ميرزا علي ايرواني و آيت‏الله ميرزا ابوالحسن مشكيني كسب فيض نمود.


شيخ عبدالحسين اميني در سي و دو سالگي بود كه به كشورش ايران و زادگاه خود تبريز مراجعت نمود و براي مدت كوتاهي در اين شهر ماندگار شد. و براي بار دوم به نجف اشرف مشرف شد و ضمن تحقيق و مطالعه فراوان در مجالس اساتيد برجسته و مراجع تقليد آن روزگار حاضر ‌شد و در ضمن آن بود كه از جهت علمي و تقوا به مرتبه والاي اجتهاد نايل گرديد و همچنين از مجتهدين بزرگي همچون آيت‏الله العظمي سيد ابوالحسن موسوي اصفهاني، آيت‏الله شيخ علي اصغر ملكي تبريزي و آيت‏الله آقابزرگ تهراني اجازه روايت و نقل حديث دريافت داشت.

تأليفات


مرحوم علامه اميني در طول زندگي پربار خود كتاب‏هاي بسياري تأليف نمودند كه به اختصار عبارتند از:
تفسير سوره فاتحه. شهداء فضيلت: در شرح‏حال دانشمندان شيعه كه به شهادت رسيده‏اند. سيرتنا و سنّتنا: در پاسخ به علّت محبّت فراوان شيعه به اهل‏بيت. تحقيق و تصحيح كامل الزيارات ابن قولويه. ادب الزاير در آداب زيارت امام حسين. رياض الانس. تعليقه بر مكاسب و رسايل شيخ انصاري. العترة الطاهرة في الكتاب العزيز. ثمرات الاسفار. المقاصد العليّه في المطالب السنيّة. رجال آذربايجان.


مهمترين اثر ماندگار اين علامه بزرگ كتاب نفيس"الغدير"مي‏باشد كه در يك نگاه، الغدير در دو موضوع كلي خلاصه مي‏شود: اثبات ولايت مطلقه ايمه معصومين از طريق اثبات خلافت بلافصل امير المؤمنين– عليه‏السلام - و نفي ولايت غير معصوم در اسلام.


علامه اميني حدود چهل سال در تهيه مطالب كتاب الغدير اين دايرة المعارف بزرگ اسلامي زحمت كشيد. به طوري كه آن مرحوم نخست همه كتاب‏هاي خطي و چاپي كتابخانه‏هاي عمومي و خصوصي نجف اشرف را مطالعه كرد، از جمله همه كتاب‏هاي خطي و چاپي كتابخانه مرحوم سيد محمد باقربحرالعلوم، كتابخانه مرحوم آيت‏الله شيخ محمد حسين كاشف الغطاء، كتابخانه شيخ فرج الله نجفي و كتابخانه حسينيه شوشتري‏ها. سپس به مطالعه كتابخانه‏هاي كربلا پرداخت. و پس از آن به كتابخانه‏هاي كاظميه، بغداد، سامرا، حلّه و بصره پرداخت. مرحوم علامه سپس براي مطالعه به ايران آمد و به مطالعه كتب خطي و چاپي كتابخانه‏هاي آستان قدس رضوي، مجلس شوراي ملي‏، مدرسه سپهسالار، كتابخانه ملي تهران، كتابخانه آيت الله بروجردي در بروجرد و كتابخانه سردار كابلي در كرمانشاه پرداخت. همچنين مرحوم علامه به هند و سوريه و تركيه نيز مهاجرت كرد تا از كتابخانه‏هاي آن سامان نيز استفاده كند.


اقدامات علمي


تأسيس كتاب خانه: عـلامـه امـيني به كتاب و كتابخانه علاقه زيادي داشت. از ايـن رو بـا هـمـتي بلند و تلاشي فراوان اقدام به تاسيس كتابخـانـه‏اي عـظـيم در نجف اشرف و در جوار حرم مطهر اميرالمومنين عـلـي– عليه‏السلام - كـرد و در سال 1379 قمري با حضور عالمان و انـديشمندان حوزه علميه نجف اشرف آن را افتتاح كرد. اين كتاب خانه از جمله كتابخانه‏هاي كم‏نظير جهان اسـلام در عراق است.

انتشار نشريه صحيفه المكتبه: سه شـماره از اين نشريه درباره اهميت كتاب و كتاب خانه، فهرست نسخ خطي و مآخـذ مهمي كه در ساير كتاب خانه‏هاي دنيا وجود دارد، نـحـوه بـرخـورد كـتـاب‏داران و مسيولان و كاركنان كتاب خانه با مراجعان و كتاب خوانان و سنت كتاب داري، منتشر گرديد.

طرح خانه نويسندگان: با اين طرح علاوه بر شكوفا شدن بـسـيـاري از استعدادهاي نهان و تربيت محققان جوان، كاستي‏هاي پژوهشي دقيقا شناسايي شده و تحقيقي جامع در آن خصوص انجام پذيرد.

طرح نقد و معرفي نشريات: عـلامـه امـيني به اين نـتـيـجـه دسـت يـافـت كه متأسفانه بسياري از انديشه‏هاي فقهي، اصـولـي، فلسفي، تاريخي، ادبي و ديگر علوم اسلامي بـه خـصوص شيعه مورد تحريف قرار گرفته و سرمايه‏هاي معنوي تشيع وارونـه نـشـان داده مي‏شد. بنابراين برآن شد كـه عـده‏اي بـه نـقد محكم و مبرهن اين دسته از كتاب‏ها و مـقـالات همت گمارند تا در اصلاح مسير آنان گامي استوار و شايسته بـردارنـد.


خصوصيات علامه اميني


عـلامه اميني به پيامبر و ايمه – عليهم‏‏السلام - بسيار عشق مي‏ورزيد. وقتي نام علي، فاطمه و امام حـسين – عليهم‏‏السلام - را مي شنيد، بي اختيار گريه مي كرد. در سخنراني‏ها از ولايـت آنـان مـي‏گـفت و سعي داشت تا مردم با اهل‏بيت– عليهم‏‏السلام - بيشتر آشنا شوند.


عـلامـه اميني يكي از مصلحان عصر خويش به‏شمار مي‏رفت. وي در ايـن انـديشه بود تا به نابساماني‏هاي جامعه سامان بخشد. عـلامـه اميني تأليف كتاب الغدير را بر اين اساس آغاز كرد و هيچ كـس پـس از مـطالعه اين دايره المعارف بزرگ احساس نادرستي از آن نـداشـت.


ايشان داراي اراده‏اي قوي بود. براي كشف ميراث عظيم اسلامي زمان نمي‏شـنـاخـت و همواره از اين كشور به آن كشور، از اين كتابخانه به آن كـتـابخـانـه مي‏رفت تا ميراث گران سنگ عـالمان گذشته را شناسايي و مطالعه كند.


عـلامه اميني در تحقيق و نگارش، امانت دار بود. اگر مطلبي را از جـايـي نقل مي‏كرد دقيقاً آدرس آن را مي‏نوشت. وي با خلوص تمام بـه نـقل و نقد تاريخ مي پرداخت و در اين راه تقوا را پيشه خود ساخته بود.


يكي از ابعاد زيباي شخصيت مرحوم علامه اميني پايبندي او به تلاوت قرآن و به‏ جاي آوردن نمازهاي مستحبي و ادعيه بود. عادت او اين بود كه هميشه ساعتي قبل از طلوع فجر به نماز شب مي‏ايستاد و پس از نماز صبح با توجّه و تدبّر يك جزء كامل از قرآن را تلاوت مي‏كرد.


علامه اميني به رغم تمام مشغله‏هاي علمي و فعاليت‏هاي فرهنگي هرگز از زيارت و توسل به اهل بيت غافل نمي‏شد. وقتي كه علامه به حرم مشرف مي‏شد و به خواندن زيارت مي‏پرداخت، اندوه فراواني چهره ايشان را مي‏پوشاند و بي‏اختيار با صداي بلند گريه مي‏كرد. ايشان بارها به قصد زيارت كربلا، پياده از نجف تا كربلا مي‏رفت.


كلام بزرگان


آيت اللّه ابوالحسن اصفهاني:


"كتاب ارجمند شهيدان راه فضيلت را با امعان نظر نگريستم و ديدم با حسن ظنّي كه به مؤلّف امينش علاّمه اميني دارم، مطابقت دارد. اين پرچم‏دار دانش و ادب و قهرمان جنبش فكري اسلامي، همان‏گونه است كه زيبنده دانش و فضيلت و رأي و بصيرت است. خدا اين مجاهد مدافع را مدد نمايد و بازوي اين قهرمان را كه از افتخارات و حريم همرأيانش پاسداري مي‏نمايد بگيرد و در نشر فضايل و افتخارات رجال مذهبش ياري دهد."


آيت‏اللّه شيخ محمدحسين غروي اصفهاني:


"از مطالعه شهيدان راه فضيلت و آن مايه از علم و تاريخ صحيح و تتبّع و بررسي موشكافانه و امانت نقل كه در آن نهفته است، پي بردم كه مؤلّفش حايز اين هردو امتياز است: هم حسن انتخاب دارد و هم حسن ترتيب بيان... اين هردو، دو برهانند بر نبوغ اميني در زمينه هنر نويسندگي و فضيلت راست‏گويي و دانشجويي و برچيره‏دستي وي در ساخت و پرداخت سخن... من بي‏اختيار زبان به ثنايش مي‏گشايم كه در فراهم كردن گزارش‏هاي تاريخي پراكنده چنين سخت كوشيده و در زنده كردن نام و ياد مجاهدان دانشمندي كه خون خويش را به پاي فضيلت نثار كرده‏اند، احساسات گرم نشان داده و غيرت و همت به خرج داده است."


مرحوم شيخ آقا بزرگ تهراني درباره كتاب شهيدان راه فضيلت مي‏نويسند:


"به اين گلزار دل‏فروز نظر كردم و هرچه ديدم گل و لاله بود و بيد و ناروني كه از نسيم سحري به‏ وجد آمده باشد؛ گلزاري كه باغبان خوش‏سليقه و دل سوخته‏اي چون اميني برپا كرده است. عطري بر آن پاشيده كه بوي مشك را از ياد مي‏برد و خوشه‏هاي گوهرين پرورده كه گردن و سينه و گوش را مي‏آرايد."


علاّمه بزرگوار سيدشرف الدّين بر الغدير:


"گفتار ما در مقام تقريظ و قدرداني از اداي حقّ بزرگي كه تو بر گردن مسلمانان پيدا كردي عاجز است. كتاب الغدير از حدّ ستايش بالاتر است. اين كتاب مثل و مانندي ندارد. همين‏قدر مي‏گويم كه امّت اسلامي تو را از پهلوانان نادري كه در عرصه علم و جهاد به وجود آمده‏اند مي‏داند و از خداوند تبارك و تعالي مي‏خواهد كه بازويت را محكم و در پيمودن اين راه نوراني خير و صلاح كه در پيش گرفته‏اي تأييد نمايد."


آيت‏الله سيدعبدالهادي شيرازي بر الغدير:


"تقريظ مرجع بزرگ جهان تشيّع حضرت آية اللّه سيدعبدالهادي شيرازي رحمه‏الله بر كتاب الغدير از حقايق بسيار روشن اين است كه كتاب ارزشمند الغدير نوشته رهبر ديني بي‏نظير و مصلح كبير و معلم اخلاق حجت‏الاسلام اميني نجفي از عالي‏ترين چيزهايي است كه دانشگاه بزرگ اسلامي و نجف اشرف به آن فخر مي‏كند، چنان‏كه فخر تمام مسلمين مي‏باشد. اگر مؤلف عالي‏قدر اين كتاب (علامه اميني) در ميان ما نبود و نمي‏ديديم كه او به تنهايي اقدام به اين عمل بزرگ نموده، جا داشت كه گمان شود اين كتاب اثر گروهي است."


سفارشي به فرزند


مرحوم حجت الاسلام دكتر اميني فرزند برومند علامه مي‏گويد:"پس از گذشت چهار سال از فوت مرحوم پدر بزرگوارم ايشان را در خواب ديدم كه شاداب و خرسند است. جلو رفته و پس از سلام و دست بوسي عرض كردم: پدر جان! در آنجا چه عملي باعث سعادت و نجات شما گرديد؟ پاسخ دادند: نمي‌دانم چه مي‌گويي. قدري واضح‌تر و روشن‌تر بگو! گفتم: آقا جان! شما اكنون از ميان ما رخت بر بسته‌ايد و به جهان ديگر منتقل شده‌ايد. در آنجا كه هستيد كدامين عمل باعث نجات شما گرديد؟


مرحوم پدرم درنگي كرده سپس فرمودند: فقط زيارت ابا عبدالله الحسين– عليه‏السلام -. عرض كردم: شما مي‌دانيد اكنون روابط بين ايران و عراق تيره و تار است و راه كربلا بسته، چه كنم؟ فرمود: در مجالس و محافلي كه جهت عزاداري امام حسين– عليه‏السلام - برپا مي‌شود شركت كن. ثواب زيارت امام حسين را به تو مي‌دهند.


سپس فرمودند: پسر جان! در گذشته بارها تو را يادآور شدم و اكنون به تو توصيه مي‌كنم كه زيارت عاشورا را هيچ وقت و به هيچ عنوان ترك و فراموش نكن. مرتباً زيارت عاشورا را بخوان و بر خودت وظيفه بدان. اين زيارت داراي آثار و بركات و فوايد بسياري است كه موجب نجات و سعادتمندي در دنيا و آخرت تو مي‌باشد."


وفات


آيت الله علامه اميني در شش سال آخر عمر شريفش دچار بيماري بود و براي مداوا عازم تهران شد و مدت دو سال تحت درمان قـرار گـرفـت ولي درمان حاصل نشد. بنابر اين او را به خارج فرستادند ولي باز بيماري علاج نشد.


سرانجام اين عالم عامل در روز جمعه بيست و هشتم ربيع الثاني سال 1390 هجري قمري برابر با دوازدهم تيرماه سال 1349 شمسي در سن 68 سالگي از دنيا رفت و پيكر مطهرش روز بـعـد در تـهـران به طور با شكوهي تشييع شد و پس از آن به نـجـف اشـرف حمل شد و در كنار كتابخانه عمومي اميرالمومنين– عليه‏السلام - در حرم مطهر اميرمؤمنان به خاك سپرده شد.


منابع


مردان علم در ميدان عمل، نعمت الله حسيني، جامعه مدرسين، قم.


علماي بزرگ شيعه، محمد جرفادقاني، انتشارات معارف اسلامي.


حماسه غدير، محمدرضا حكيمي، دفتر نشر فرهنگ اسلامي.


گلبرگ، شماره سي‏ام.


ياس، شماره بيستم.

نويسنده: سيد محمد ناظم‏زاده قمي

سايت ابنا