آشنايي با بزرگان: آيت‏الله مامقاني

آيت‏الله العظمي محمدحسن مامقاني در بيست و سوم شعبان 1238 قمري در مامقان تبريز به دنيا آمد. پدرش آيت‏الله عبدالله مامقاني از شاگردان صاحب رياض و از علماي مامقان به شمار مي‏رفت. محمدحسن فقط هشت سال داشت كه پدر و مادر خود را از دست داد و سرپرستيش به عهده دوست قديمي پدر يعني آيت‏الله اصفهاني صاحب فصول افتاد.

تحصيلات

مرحوم مامقاني در سال 1240 بود كه همراه پدر به كربلا مشرف شد و تا سن هفده سالگي در مدرسه حسن خان به فراگيري مقدمات، ادبيات، منطق، علم معاني و بيان اشتغال ورزيد.

با درگذشت مرحوم صاحب فصول به درخواست آيت‏الله ايرواني، به نجف اشرف مهاجرت كرد، و در مدرسه صحن اميرالمؤمنين(ع) حجره گرفت.

بعد از گذشت سه سال زايران مامقاني از او خواستند تا به مامقان برگردد، ولي او نپذيرفت تا با اصرار صاحب جواهر پذيرفت و با اهالي شهرش به آنجا رفت و در مدرسه علميه آنجا هم مشغول تعليم و هم تدريس شد.

در حدود سال 1270 بود كه باز دوباره آيت‏الله مامقاني به نجف اشرف عزيمت كرد و به فراگيري فقه، اصول، حديث، رجال و درايه پرداخت، و علاوه بر آنها به تحصيل صرف نحو، منطق، معاني، بيان، لغت، حديث، تاريخ، نسب و تراجم همت گماشت، و در تمام آنها استاد شد.

اساتيد و شاگردان

آيت‏الله مامقاني سالهاي درازي از اساتيد بزرگ حوزه استفاده كرد؛ از جمله آن بزرگواران:

آيت‏الله شيخ مرتضي انصاري بود كه مرحوم مامقاني حدود ده سال در فقه ايشان حاضر شد.

آيت‏الله سيدحسين كوه‌كمري در اصول، آيت‏الله ملاعلي خليلي تهراني در رجال، درايه و حديث، آيت‏الله راضي نجفي آل خضر و آيت‏الله مهدي كاشف الغطاء.

زماني كه آيت‏الله مامقاني از استادش مرحوم كوه كمري جدا شد، مستقلاً به تدريس و تأليف اشتغال ورزيد. از جمله شاگردان ايشان: سيدابوالحسن موسوي اصفهاني صاحب وسيلة النجاة و شرح كفاية الاصول، علامه سيدمحسن امين عاملي صاحب اعيان الشيعة والمجالس السنية، عبدالله مامقاني صاحب تنقيح المقال، حسنعلي نخودكي اصفهاني عالم اخلاق، سيدميرزا علي قاضي طباطبايي استاد اخلاق، ميرزا محمدحسن علياري تبريزي صاحب بدايع الاسلام في شرح الاسلام، شيخ علي كاشف الغطاء پدر علامه محمد حسين كاشف الغطاء، سيدعلي حجت كوه كمري تبريزي پدر آيت‏الله حجت، سيدنجم الحسن لكهنوي صاحب المسايل الفقهية و... تا جايي كه در كتابها آمده است كه ايشان بيش از يكصد و بيست شاگرد سرشناس تعليم كرده‏اند.

آثار

مرحوم مامقاني آثار زيادي در فقه، اصول، رجال، اخلاق از خود به جاي گذاردند كه به برخي از آنها اشاره‏اي خواهيم كرد:

ذرايع الاحلام في شرح شرايع الاسلام، حاشيه بر مكاسب شيخ انصاري، غاية الآمال، كتاب الصيد و الذباحة، احكام القضاء، رساله علميه. بشري الوصول الي اسرار علم الاصول تقريرات درس استادش سيدحسين كوه‌كمري. تقريرات درس آيت‏الله ملا علي خليلي تهراني و كتاب مواعظ در علم اخلاق.

مقام اخلاقي

آن مرجع بزرگ بر تمامي مردم پدري مهربان و پشت و پناهي استوار بود. بر بيماران، مسافران، قرضداران، در راه ماندگان، بازماندگان اموات، جواناني كه قصد ازدواج داشتند و ديگران، عطاي فراوان مي‌كرد.

آيت‏الله مامقاني به سادات بسيار علاقه‌مند بود، و به اندازه‌اي به آنان خدمت مي‌كرد، كه گويي يكي از خدام ايشان است. در هيچ مجلسي مقدم بر آنان وارد نمي‌شد.

ايشان به زيارت مشاهد مشرفه ايمه اطهار(ع) بسيار علاقه‌مند بود. وي در مدت اقامت 50 ساله‌اش هر روز به زيارت اميرالمؤمنين(ع) و بسيار به زيارت امام حسين(ع) ملتزم بود، وغالباً پياده به كربلا مشرف مي‌شد.

مرحوم مامقاني بسيار ساده، متواضع و به دور از تعينات رياست و مرجعيت بود. وي خود را به منزلت كمترين مردم هم نمي‌دانست، وي شاگردانش را از راه رفتن با خود منع مي‌كرد.

وفات

مرحوم آيت‏الله مامقاني پس از عمري تلاش و كوشش در راه ترويج دين و بزرگداشت شعاير مذهبي، سرانجام در85 سالگي در18محرم سال 1323 از دنيا رفت. پيكر پاكش را غسل دادند و با تشييع بسيار شكوهمندي در مقبره خودش به خاك سپرده شد.

پيكر پاك و شريفش سالهاي بسيار صحيح و سالم مانده بود، چنانچه در سال 1388 قمري در هنگام گسترش مقبره وي و آماده‌سازي قبرهاي ديگر، ديواره لحد ايشان ناگهان فرو ريخت و جسد پاك و شريفش نمايان شد. جمعي از مردم نجف اين حادثه را مشاهده كردند، و ديدند كه حتي رنگ كفن نيز تغيير نكرده بود.

---------------------------------
منابع:

ريحانة الادب، محمد علي مدرس خياباني تبريزي، انتشارات علمي، تهران

الكني والالقاب، عباس محدث قمي، انتشارات صدر، تهران

علماي معاصرين، ملاعلي واعظ خياباني تبريزي، تبريز

اجساد جاويدان، علي اكبر مهدي‌پور، حاذق، قم

گردآوري و تنظيم: سيدمحمد ناظم‏زاده قمي خبرگزاري ابناشيعه نيوز