ثقة الاسلام كليني(ره) -3

شيخ كليني مشهورترين دانشمند و فقيه و محدث شيعه در نيمه اول قرن چهارم هجري قمري است كه حوالي تهران امروزي متولد شد.

به گزارش"شيعه نيوز"به نقل از مهر، شيخ ابوجعفر محمد بن يعقوب بن اسحاق رازي معروف به كليني، شيخ كليني، ثقه الاسلام كليني به سال 285 هجري قمري و مطابق با 249 شمسي در زمان امام حسن عسگري (ع) در حوالي تهران متولد شد.

محل تولد وي روستاي كلين از روستاهاي قديمي پيرامون تهران در 38 كيلومتري شهر ري و نزديك حسن آباد قم بوده و به همين دليل هم به رازي يعني منسوي به ري هم خوانده مي شود.

ابوجعفر كليني در كودكي نزد پدر و دايي خود علوم اسلامي را فرا گرفت و سپس با منابع رجالي و حديثي آشنا شد و بعد از آن براي كسب علم و دانش به شهر ري رفت.

شيخ كليني در ري، قم، بغداد، كوفه و ديگر ممالك اسلامي در نيمه دوم سده سوم هجري دانشمندان بزرگ، فقها و محدثان بسياري را ملاقات كرد و از آنان به اجازاتي دريافت كرد.

اساتيد بزرگي همچون احمد بن محمد بن عاصم كوفي، حسن بن فضل بن زيد يماني، محمد بن حسن صفار، سهل بن زياد آدمي رازي، محمد بن حسن طايي، محمد بن اسماعيل نيشابوري، احمد بن مهران، احمد بن ادريس قمي، عبدالله بن جعفر حميزي به او علوم فقه و حديث و رجال و ساير علوم اسلامي را آموختند.

شيخ كليني كتابهايي نگاشته كه از آن ميان مي توان به الكافي، الرجال، الرد علي القرامطه، رسايل الايمه عليهم السلام و يك مجموعه شعر كه مشتمل بر اشعار و قصايدي است كه شعرا در مناقب و فضايل اهل بيت (ع) سروده اند.

ثقه الاسلام كليني همچنين شاگردان بسياري نيز تربيت كرد كه امروزه بسياري از فقها و محدثين بنام و مشهور شيعه از شاگردان وي به حساب مي آيند.

از شاگران وي مي توان به ابن ابي رافع صميري، احمد بن احمد كاتب كوفي، احمد بن علي بن سعيد كوفي، ابوغالب احمد بن رازي، جعفر بن محمد بن قولوبه قمي، علي بن محمد بن موسي دقاق، محمد بن ابراهيم نعماني معروف به ابن ابي زينب، محمد بن احمد صفواني، محمد بن احمد سناني زاهري مقيم ري، محمد بن علي ماجيلويه، محمد بن محمد عصام كليني و هارون بن موسي اشاره كرد.

شيخ ابوجعفر محمد بن يعقوب بن اسحاق رازي معروف به شيخ كليني و يا ثقه الاسلام كليني در سال328 قمري مطابق با 319 هجري شمسي روزي كه مصادف با مبداء غيبت امام زمان (عج) بود در سن 70 سالگي در بغداد در گذشت.

يكي از بزرگان شهر بغداد به نام ابوقيراط محمد بن جعفر حسني بر پيكر پاكش نماز خواند و او را در باب الكوفه در ناحيه شرقي رود دجله كنار پل قديم بغداد به خاك سپردند كه امروزه مزارش زيارتگاه مسلمانان است.

شيخ كلينـي از محضر اساتيد برجسته اي كه هـر يك در عصـر خـود از نـوابغ روز گار بشمار مـي رفتنـد كسب فيض نموده است كه بـرخـي از آنها عبـارتند از:

1ـ احمد بن محمد بن عاصم كوفي.
2ـ حسن بن فضل بن زيد يماني.
3ـ محمد بن حسن صفار.
4ـ سهل بن زياد آدمي رازي.
5ـ محمد بن حسن طايي.
6ـ محمد بن اسماعيل نيشابوري.
7ـ احمد بن مهران.
8ـ احمد بن ادريس قمي.
9ـ عبدالله بن جعفر حميري.
همچنين بسياري از فقها و محـدثيـن بنام شيعه كه مشاهيـر علماي ما بـوده انـد از جمله شاگـردان كلينـي به شمار مـي رونـد:
1ـ ابـن ابـي رافع صميـري.
2ـ احمد بن احمد كاتب كوفي.
3ـ احمد بن علي بن سعيد كوفي.
4ـ ابو غالب احمد بن زراري.
5ـ جعفر بن محمد بن قولويه قمي.
6ـ علي بن محمد بن موسي دقاق.
7ـ محمـد بن ابـراهيـم نعمانـي معروف به ابـن ابـي زينب.
8ـ محمد بـن احمد صفواني.
9ـ محمـد بـن احمـد سنـانـي زاهـري مقيـم ري.
10ـ محمد بن علي ما جيلويه.
11ـ محمـد بـن محمـد بـن عصـام كليني.
12ـ هارون ابن موسي.

مهمترين و بزرگترين تاليف شيخ كليني بدون شك اصول كافي است كه باعظمت ترين كتب شيعه نيز مي باشد اما تاليفات ديگر كليني نيز قابل توجه ومورد مراجعه محدثان و فقها دراعصار مختلف بوده اند كه از جمله آنها مي توان به كتب زير اشاره كرد.

1ـ كتاب رجال
2ـ كتاب رد بر قرامطه
3ـ كتـاب رسايل ايمه عليهم السلام
4ـ كتاب تعبير الرويا
5ـ مجمـوعه شعر، مشتمل بـر قصـايـدي كه شعرا در منـاقب و فضايل اهل بيت عصمت و طهارت عليه‌السلام سـروده اند.
6ـ كتاب كـافي (كتاب با عظمت كافـي كه مهمتـريـن اثـر كلينـي و بلكه جـامعـه شيعه است مشتمل بـر سه بخش است:
الف: اصول كافي
ب: فروع كافي
ج: روضه كافي) كتاب اصول كافي داراي 16199 حديث از پيامبر صلي‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم و ايمه اطهار عليه‌السلام بـوده و مشتمل بر سـي كتاب است.
معروف تـريـن تأليفات كلينـي كتاب بـا عظمت و گـرانقـدر و نفيـس (كـافـي) است. جمله اي است منسـوب به امام زمان (عج) كه فرمـود: (الكافـي كاف لشيعتنا) كافي شيعيان ما را كفايت مي كند.
كافـي نخستيـن كتاب از كتب اربعه است سه كتاب ديگر عبارتنـداز:
1-مـن لا يحضـره الفقيه از شيخ صـدوق
2-تهذيب از شيخ طوسي.
3-استبصار از شيخ طوسي.
ايـن چهار كتاب از يازده قرن پيـش تا كنون ماخذ كتب فقه و حديث مـا و مـرجع محـدثيـن و مستنـد مجتهديـن بزرگ شيعه اماميه در استنباط احكام شرعي مي باشند.

گفتار بزرگان درباره كليني
1ـ نجاشي مي گويد: او در زمان خـود، شيخ و پيشـواي شيعه در شهر ري بـود و حديث را از همه بيشتر ضبط كرده و بيشتر از همه مـورد اعتماد است.
2ـ ابـن طاووس مي گـويـد: تـوثيق و امانت شيخ كلينـي مـورد اتفاق همگان است.
3ـ ابـن اثير مي گـويـد: او به فرقه اماميه در قرن سـوم، زنـدگـي تـازه اي بخشيـد و عالـم بزرگ و فاضل مشهور در آن مذهب است.
4ـ ابـن حجر عسقلاني مي گويد: كلينـي از روسا و فضلاي شيعه در ايام مقتدر عباسي است.
5ـ محمد تقـي مجلسـي مي گـويد: حق ايـن است كه در ميان علما شيعه مانند كليني نيامده است و هر كـس در اخبار و ترتيب كتاب او دقت كند، در مـي يابـد كه از جانب خـداونـد مـورد تاييـد بـوده است.

هجرت:
عصر كليني را بايد (عصر حديث) ناميد. نهضتـي كه براي يافتـن، شنيـدن و نـوشتـن احاديث و روايات آغاز شـده بـود، سراسر ممالك اسلامي را فراگرفته بـود. كليني را مـي تـوان يكـي از تشنگان پاك باخته علـم حـديث به شمـار آورد.

كلينـي بـا شناخت عصـر خـود و موقعيت زماني و پي بردن به اين مساله كه ايـن عصر گذر گاه تشيع است و اگر احاديث و روايات از ايـن بحـران بگذرنـد بـراي هميشه تشيع مي تـواند سالـم و به دور از التقاط و انحراف مسير خـود را ادامه دهـد. شهر ري را كه تازه دوستـداران مكتب علـوي در آن به قدرت رسيده بودند، با همه زيباييها و جاذبه هايـش رها كرده و به سـوي قـم، شهر محـدثـان و راويـان، هجـرت نمود,گرچه قـم مركز تشيع بشمار مي رفت و جويندگان كلام اهل بيت عليه‌السلام را سيراب مي كرد اما عطـش سيري ناپذير كليني به زمزم زلال نـور ايـن خانـدان او را بـر آن داشت تا آن ديار مقـدس و حرم منـور را به اميد يافتـن روايات و احاديث ناشنيده ترك كند.

از ايـن رو هجرت را آغاز نمـود و قـم را بـا تمـام ارزشهايـش به قصـد شهرها و روستاهاي ديگر ترك كرد كلينـي روستاها و شهرهاي بيشماري را پشت سـر نهاد و هر جا محدث يا راوي حديثي را مـي يافت كه حـديثـي از اهل بيت را در نزد خويـش داشت در مقابلـش زانوي ادب مي زد و پـس از مدتـي باز كـوله بار عشق و صفايـش را بر دوش مـي گرفت و راهي دياري ديگر مي شد.

كوفه يكي از شهرهايي بـود كه كليني به آن قدم نهاد، در آن زمان كـوفه يكـي از مـراكز بزرگ علمي بشمار مـي رفت كوفه شهري بـود كه (ابـن عقده) در آن حضور داشت او در حفظ كردن احـاديث شهره آفاق بـود و بسياري از شيفتگان علـم حـديث را به ايـن شهر بزرگ مـي كشاند.

كليني حافظ يكصد هزارحديث

او يكصد هزار حـديث را با سند در خاطر داشت و كتـابهاي بسيـاري را به رشته تحـريـر در آورده يكي از ارزنده ترين آثارش، (رجال ابن عقـده) است. در ايـن كتاب ابـن عقده شاگردان امام صادق عليه‌السلام را كه حـدود 4000 نفر بـوده اند نام بـرده و روايات بسياري را نيز از حضـرت امام صادق عليه‌السلام نقل كرده است.

ايـن كتاب تا زمان شيخ طوسي وجود داشته و متاسفانه پـس از آن ايـن كتاب ارزشمند به سرنوشت برخي ديگر از ميراث فرهنگي اهل بيت عليه‌السلام گرفتار شده است.

ثقه الاسلام كلينـي پـس از كسب فيض از دهها استـاد و محـدث در روستـاها و شهرهاي آن زمان سرانجام به بغداد رسيـد. مـدت مسافرت كلينـي به درستـي معلـوم نيست. اما در ايـن شكي نيست كه در طـول مسافرتها چنان علم و فضل خـود را به نمايـش گذاشت و تصـويري از يك عالـم شيعه حقيقي در اذهان مردم هر ديار مجسـم ساخت كه وقتي به بغداد پاي نهاد فردي گمنام نبود.

به جرات مـي تـوان گفت كه كليني نام آورترين و بلند آوازه تريـن انديشمند عصر خود بود. عصري كه اوج تلاش محدثيـن و علماي بزرگ و حتي نـواب خاص امام قايم عليه‌السلام مي باشد. ثقه الاسلام شيخ محمد كليني بـا چهار سفيـر و نماينـده خاص حضـرت امام زمان عليه‌السلام كه در طـول غيبت صغري 69 سال رابط بيـن آن حضرت و شيعيان بـودنـد، هـم عصر بود.

كليني مورد احترام شيعه و سني

با اينكه آن چهار تـن از فقها و محدثين بزرگ شيعه بودند و شيعيـان آنها را به جلالت قـدر مـي شنـاختنـد مع الـوصف كلينـي مشهورتريـن شخصيت عالـي مقامـي بـود كه در آن زمان ميان شيعه و سني با احترام مـي زيست و به طـور آشكار به ترويج مذهب حق و نشر فضايل اهل بيت عصمت و طهارت عليه‌السلام همت مي گماشت عمـوم طبقات او را به راستـي و درستـي گفتـار و كـردار و احاطه كامل بـر احاديث و اخبار مي ستودند.

سيماي مردان خـدا كه پـس از تحمل رنجها و مشقت ها امانتـي را كه از جانب خـداوند به آنان سپرده است، سالـم به منزل مـي رساننـد، ديدني است. خدا در ديدگان چنيـن انسانهايي موج مي زند و سبكبالي وصف ناپذيـري به آنها روي مـي دهـد. آنان در آن حالات روحانـي در شـوق ديدار دوست لحظه شماري مي كنند. كليني در حالـي كه بيـش از 70 سال از عمرش مي گذشت و پس از 20 سال تلاش در تدويـن كتاب كافي و تحمل رنجها، غربتها و مشقت هـا... اينك در آستـانه ملاقـات بـا خدا نفـس راحتي مي كشيد و آرامشي احساس مي نمـود، آرامشي كه نشان از ايثـار و خـودگذشتگي و اداي تكليف او داشت.

سال 329 هجـري قمري سالـي است كه سال (تناثـر نجـوم) نام گرفته است سال فـرو ريختـن ستاره هاست سالـي كه آسمان علـم ايـن دنياي خاكي بي ستاره ماند. آري در ايـن سال رادمرد بزرگ عالـم تشيع در ماه شعبان جهان فانـي را وداع كرد.

دانشمنـد نامـي بغداد (ابـو قيراط) بر پيكر پاكـش نماز خـواند، شيعيان با دلي پراندوه و با احتـرام خـاصـي آن مـرد خـدا را در (بـاب كـوفه) بغداد به خـاك سپـردنـد. در اين سال با رحلت آخريـن نايب امام قايم (علـي بـن محمـد سمـري) غيبت كبـري آن حضـرت نيز آغاز گـرديد.

.............................................................................................................


گردآوري: كبري راسخي

منابع:
لغت‌نامه دهخدا به نقل از ريحانه الارب.
پايگاه اسلامي الشيعه

شيعه نيوز