آشنايي با فرزانگان:ميرزا محمد تقي شيرازي

محمد‌تقي شيرازي، ميرزاي دوم در سال 1256 قمري در شيراز به دنيا آمد و دوران كودكي را در زادگاهش گذراند و آنگاه پدرش او را براي فراگيري علوم ديني به كربلا برد و دروس ابتدايي و مقدمات را نزد افاضل آنجا خواند و در محضر درس فاضل اردكاني حاضر شد و دروس سطح خود را نزد او و سيد ‌علي‏نقي طباطبايي به پايان برد. در سال 1291 با دوست و هم‌مباحثه خود سيدمحمد فشاركي اصفهاني‌، به همراه ميرزا حسن شيرازي معروف به ميرزاي بزرگ به سامرا رفت و..

محمد‌تقي شيرازي، ميرزاي دوم در سال 1256 قمري در شيراز به دنيا آمد و دوران كودكي را در زادگاهش گذراند و آنگاه پدرش او را براي فراگيري علوم ديني به كربلا برد و دروس ابتدايي و مقدمات را نزد افاضل آنجا خواند و در محضر درس فاضل اردكاني حاضر شد و دروس سطح خود را نزد او و سيد ‌علي‏نقي طباطبايي به پايان برد. در سال 1291 با دوست و هم‌مباحثه خود سيدمحمد فشاركي اصفهاني‌، به همراه ميرزا حسن شيرازي معروف به ميرزاي بزرگ به سامرا رفت و در مجلس درس ميرزا شركت كرد و از اركان بحث او گرديد و از دانش‌ او استفاده كرد و به همراه سيد‌اسماعيل صدر و سيد‌محمد اصفهاني يكي از علماي بزرگ ثلاث، در زمان ميرزاي بزرگ به شمار مي‌رفت.

پس از آنكه ميرزاي بزرگ در سال 1312 درگذشت نظر گروهي از مردم به رهبري ديني و سياسي او متوجه گرديد. او در سامرا به اقامه وظايف شرعي و تدريس و تربيت طلاب پرداخت و اهل علم در محضر درسش حاضر شدند. وي تا 1336 در سامرا اقامت داشت و سپس به كاظمين رفت و مدتي بعد به كربلا رفت و تا پايان عمر در آنجا ماند و به تأليف، تدريس و تربيت شاگردان خود پرداخت.


ويژگيهاي اخلاقي


زهد و قناعت

شيخ آقا بزرگ تهراني مي‏گويد:"ديدار او انسان را به ياد خدا مي آورد. رخسار قدسيان را داشت. از كسي چيزي درخواست نمي كرد، حتي وقتي تشنه مي شد خود بلند مي شد و آب مي‏آشاميد."

وي در امر خوراك و پوشاك و مسكن خويش بسيار قانع و زاهد بود با وجود اموال فراواني كه از آفريقا، ايران، عراق، عربستان و شيخ نشينهاي خليج و ديگر نقاط به دستش مي‏رسيد، خانه‏اي استيجاري داشت.

يكي از بزرگان مي‏نويسد:"وقتي ديدم پيراهن ميرزا وصله‏‎هاي زيادي دارد، به فرزندش ميرزا عبدالحسين گفتم چرا پيراهن وي اين گونه است، با اينكه او زعيم و قايد بي‏‎نظير انقلاب عراق است و با موقعيت وي هيچ تناسبي ندارد؟! او در پاسخ گفت:پدرم در شيراز مزرعه‏اي دارد كه از اجدادش به او رسيده است. درآمد ساليانه اين مزرعه چيزي در حدود صد تومان است. پدر خرج زن و بچه و ديگر مخارج خود را كه شامل خوراك و پوشاك و اجاره منزل مي شود، تنها از اين راه تامين كند، و چون اين مبلغ نيازمنديهاي ضروري خانواده را تامين نمي‏كند پدرم به لباسي كهنه بسنده مي كند و چيزي ديگري را جايگزين آن نمي‏كند تا از همان صد تومان همه مخارج خانواده را تامين كند."


غيرت ديني

ميرزا محمد تقي پيشواي انقلاب عراق و نخستين فروزنده شعله آن، از بزرگترين عالمان و مشهورترين چهره‏هاي عصر خويش در علم و تقوا و غيرت ديني بود. موضع گيري با عظمت وي در برابر دولت انگليس در واقعه انقلاب عراق و طلب حقوق بر باد رفته مردم آن ديار، و امر به دفاع و صدور آن فتواي پر اهميت كه عراق را دگرگون كرد، يكي از آنهاست. اين به سبب عظمت اين شخص در جامعه و مكانتي كه در دلهاي مردم داشت، بود. او بحق هر چه داشت و هر نيرو و امكاني كه در توانش بود، در اين راه گذاشت، حتي از فرزندان خويش نيز دريغ نورزيد، چه در همين جريان بود كه پسرش ميرزا محمد رضا دستگير شد.


بردباري و فروتني

آيه الله ميرزا محمد تقي شيرازي فردي بسيار خويشتن‏دار بود. از وي مشاهده نشد كه حتي نسبت به كساني كه درباره او جسارت و بي‏ادبي كردند، خشمگين شود. وي هميشه با نشاط بود و تبسمي بر لب داشت.


خشوع و تواضع وي باعث مي شد كه نگاهش را هرگز به بالا نيندازد. و هنگام تدريس بر فراز منبر به پايين نظر مي‏افكند نه به صورت شاگردانش.

صلابت

در برابر دشمن متجاوز و ستمگران، با ابهت و با صلابت بود و حاضر نبود با هيچ يك از سران انگليسي در هر رتبه اي كه باشد، ملاقات كند.

نماينده بريتانيا در آن زمان در عراق بنام"سرپرسي كاكس"بارها از وي درخواست ملاقات كرد ولي همواره از جانب ميرزا جواب رد شنيد. وقتي كاكس از گرفتن وقت ملاقات با او نااميد شد، تصميم گرفت بدون وقت قبلي ناگهاني با او ديدار كند. وقتي به اين عمل اقدام ورزيد، نه‏تنها با خوشامد گويي ميرزا مواجه نشد بلكه جناب ميرزا با چهره گرفته و آكنده از خشم و نفرت پشت به او كرد و كاكس با حالتي شكست خورده از آنجا خارج شد. عكس العمل ميرزا در مقابل او نه به اين دليل بود كه كه كاكس فردي خارجي به شمار مي آمد، بلكه به اين سبب بود كه او سركرده متجاوزان بود.


دوران سياسي

نجف در جنگ جهاني اول تحت اشغال‏ نيروهاي بيگانه درآمده بود، در راه دفاع از هستي و موجوديت‏خود محل مشورت ورايزني زعماي انديشمند و پيشگامان مسلح عشاير و نيز محل تشكيل انجمنهاي‏سياسي و اجتماعي گرديده بود، در همين مسير بود كه رهبري انقلاب به پرچمداري و پيشوايي مرجع مذهبي، مرحوم ميرزا محمدتقي شيرازي مسير شايسته خود را پيمود.

ميرزاي دوم با كمال صلابت و ايمان و در اوج شجاعت ديني و آگاهي و هوشياري اسلامي در برابر نيروهاي استعمار بريتانيا، موضع خود را انتخاب كرد. در آن هنگام، ميرزاي دوم با تلاش پرثمر به مقابله و دفاع پرداخت و هنگامي كه به مراحل باريك رسيد، امر به دفاع ازحريم اسلام داد و با صادر كردن فتواي انقلابي و پر هميت‏خود عراق را تكان داد.

آيه الله ميرزا محمد تقي شيرازي فتواي مشهور خود را به نام"فتواي دفاعيه"كه مجوزي رسمي براي نهضت مسلحانه مردم عراق بود، بدين صورت صادر كرد:"مطالبه حقوق بر عراقيان واجب است و بر آنان واجب است در ضمن درخواستهاي خويش رعايت آرامش و امنيت را بنمايند و در صورتي كه انگلستان از پذيرش درخواستهايشان خودداري ورزد، جايز است به قوه دفاعي متوسل شوند."

آيه الله شيرازي به رغم كهولت و ناتواني جسمي، به انقلاب و امور مربوط به آن بسيار اهميت مي داد. وي براي پيشبرد اهداف مقدس انقلاب عراق و تامين نيازمنديهاي جبهه، هر چه از دستش بر مي آمد انجام مي داد.

از جمله علماي مشهور و مجتهدين بزرگي كه در آن جنگ و جهاد ضداستعماري به همراه ميرزاي دوم شركت جستند: مرحوم سيد محمد طباطبايي، فرزند ارشد آية الله العظمي سيد كاظم يزدي، آية الله آقاي سيد مصطفي كاشاني و فرزند برومندش آية الله سيدابو القاسم كاشاني، آية الله سيد محمد تقي خوانساري، آية الله شيخ محمد باقر زنجاني و ديگران بودند كه هر يك در رهبري نهضت اسلامي پايه‏گذاري شده توسط ميرزاي دوم،نقش‏حساس و تاريخ‏سازي به عهده داشتند. آنان هفته‏ها و ماهها در مناطق كوهستاني عراق كه سنگر مجاهدين اسلامي بود،در اطراف بصره، عماره، ناصريه و كوت به دفاع در مقابل نيروهاي انگليسي و مبارزه با نيروهاي مهاجم‏ پرداختند و از كشور اسلامي عراق حمايت و پاسداري كردند.حمايت آنان در حقيقت‏ تنها حمايت از يك كشور اسلامي نبود، بلكه حمايت از سنگر اسلام بود.


شاگردان و آثار

دقت نظر و ژرف‏كاوي ميرزا در مسايل پيچيده علمي درسش را پر بركت ساخته بود. اين ويژگي موجب گشت كه از اين نابغه ميدان علم و انديشه، شاگردان بسياري پرورش يابند، شاگرداني كه برخي از آنان با اينكه به مرحله اجتهاد رسيده بودند. از جمله شاگردان ايشان: آيت الله شيخ آقا بزرگ تهراني، آيت الله شيخ عبدالكريم حايري، آيت الله شيخ محمد جواد بلاغي نجفي، آيت الله حاج آقا حسين طباطبايي قمي، سيد جمال الدين موسوي گلپايگاني، آيت الله شيخ محمد كاظم شيرازي، آيت الله شيخ محمدعلي شاه‏آبادي استاد اخلاق امام خميني و آيت الله شهاب الدين مرعشي نجفي.

ميرزا محمد تقي تاليفات علمي بسياري دارد كه بخشي از آن به چاپ رسيده است. از جمله: حاشيه بر مكاسب شيخ انصاري، حاشيه بر فرايد الاصول شيخ انصاري، شرح منظومه رضاعيه سيد صدرالدين عاملي؛ رساله در خلل، القصاعد الفاخر في مدح العترة الطاهرة، حاشيه بر العروة الوثقي و خيره العباد ليوم المعاد.


وفات

در يكي از روزها وقتي آيت الله شيرازي براي خواندن نماز به صحن مطهر امام حسين(ع) مي‏رفت، با تعداد زيادي از جنازه‏هاي شهدا كه از جبهه‏هاي جنگ آورده شده بود، مواجه شد. اين صحنه اثر نامطلوبي بر وي گذارد. به طوري كه اين آخرين روزي بود كه وي براي اداي فريضه نماز از منزلش ‍ خارج ‏شد. چون وضعيت مزاجي وي بعد از آن رو به وخامت گذاشت و به بستر بيماري افتاد و چيزي نگذشت كه دعوت حق را لبيك گفت.

سر انجام در سوم ذيحجه سال 1338 قمري در حساس‌ترين و بحراني‌ترين دوران انقلاب، در كربلا درگذشت. جنازه او در ميان شيعيان عزادار عتبات تشييع شد و شيخ‌‏الشريعه اصفهاني بر او نماز خواند و در يكي از حجره‌هاي زاويه جنوبي صحن حسيني دفن گرديد.


منابع

نقباء البشر، آغا بزرگ تهراني.

ريحانة الادب، محمدعلي مدرس تبريزي، تهران، چاپخانه شفق.

بيدارگران اقاليم قبله، محمد رضا حكيمي، دفترنشر فرهنگ اسلامي.

يكصد سال مبارزه روحانيت، عبدالرحيم عقيقي بخشايشي، دفتر نشر نويد اسلام.

فقهاي نامدار شيعه، عبدالرحيم عقيقي بخشايشي، قم، كتابخانه عمومي حضرت آيت الله العظمي مرعشي نجفي.

خبرگزاري ابنا سيد محمد ناظم‏زاده قميسايت شيعه نيوز