احداث مدرسه‌ براي مقابله با امام صادق(ع)

امام جعفر صادق(ع) در شرايطي رهبري مسلمانان را عهده‌دار شد كه خطر نابودي اسلام و معارف حقه آنرا تهديد مي‌كرد، اما امام مقتدرانه و با بصيرت دقيق، چون گذشتگان خود با هوشياري و منطق قوي براي حفظ اسلام و ارزشهاي آن همت گماشت.

به گزارش مهر، حضرت امام جعفر صادق (ع) رييس مذهب جعفري در روز 17 ربيع الاول سال 83 هجري چشم به جهان گشود. پدرش امام محمد باقر(ع) و مادرش «ام فروه» دختر قاسم بن محمد بن ابي بكر است.

كنيه آن حضرت ابو عبدالله و لقبش صادق است. حضرت صادق تا سن 12 سالگي معاصر جد بزرگوارش حضرت سجاد بود و تربيت اوليه او تحت نظر آن بزرگوار صورت گرفت و امام (ع) از خرمن دانش جدش خوشه چيني كرد.

پس از رحلت امام چهارم، مدت 19 سال نيز در خدمت پدر بزرگوارش امام محمد باقر (ع) زندگي كرد و با اين ترتيب 31 سال از دوران عمر خود را در خدمت جد و پدر بزرگوار خود كه هريك از آنان در زمان خويش حجت خدا بودند و از مبداء فيض كسب نور مي‌كردند، گذراند.

بنابراين جداي از جنبه الهي و افاضات رحماني كه هر امامي از آن برخوردار است، بهره مندي از محضر پدر و جد بزرگوار موجب شد امام جعفر صادق(ع) با استعداد ذاتي و شم علمي و ذكاوت بسيار، به حد كمال علم و ادب رسيد و در عصر خود بزرگترين نمونه علم و دانش شد.

پس از درگذشت پدر بزرگوارش 34 سال دوره امامت او بود كه در اين مدت «مكتب جعفري» را پايه ريزي كرد و موجب بازسازي و زنده نگهداشتن شريعت محمدي شد.

عصر امام صادق (ع)

عصر امام صادق (ع) دوراني طوفاني در تاريخ اسلام است كه از طرفي اغتشاش‌ها و انقلابهاي پياپي گروههاي مختلف رخ مي‌داد كه انقلاب «ابو سلمه» در كوفه و «ابو مسلم» در خراسان و ايران از مهمترين آنها بوده است. همين انقلاب سرانجام حكومت شوم بني اميه را برانداخت، اما سرانجام بني عباس با توطيه، به ناحق از انقلاب بهره گرفته و حكومت و خلافت را تصاحب كردند.

از طرفي زمان امامت امام جعفر صادق(ع)، عصر برخورد مكتب‌ها و ايديولوژي‌ها و تضاد افكار فلسفي و كلامي بود كه از برخورد ملت‌هاي اسلام با مردم كشورهاي فتح شده و نيز روابط مراكز اسلامي با دنياي خارج به وجود آمده بود.

امام در چنين بحراني بايد به فكر نجات افكار توده مسلمان از الحاد و بي‌ديني و كفر مي‌بود و مانع انحراف اصول و معارف اسلامي از مسير راستين مي‌شد.

امام با منطق آگاهانه، به احيا و بازسازي معارف اسلامي همت گماشت و مكتب علمي عظيمي پايه ريزي كرد. به وجود آمدن چنين نهضت علمي در محيط آشفته آن زمان، كار بزرگ و عظيمي بود كه هر كس نمي توانست از عهده آن برآمده، به شايستگي امور را پيش ببرد.

راه‌اندازي مدرسه‌اي براي مقابله با فعاليتهاي امام

همزمان با نهضت علمي امام صادق (ع) در مدينه، منصور خليفه عباسي از روي كينه و حسد به فكر ايجاد مكتب ديگري افتاد كه هم بتواند در برابر مكتب جعفري استقلال علمي داشته باشد و هم مردم را از امام دور كند، در اين راستا منصور مدرسه‌اي در محله «كرخ» بغداد تأسيس كرد.

منصور در اين مدرسه از وجود ابوحنيفه در مسايل فقهي استفاده كرد و دستور داد كتب علمي و فلسفي را از هند و يونان آوردند و ترجمه كردند و نيز مالك را كه رييس فرقه مالكي است بر مسند فقه نشاند، ولي اين مكتبها نتوانستند وظيفه ارشاد خود را بدرستي انجام دهند.

امام صادق (ع) مسايل فقهي و علمي و كلامي را كه پراكنده بود به صورت منظم درآورد و در هر رشته از علوم و فنون شاگردان زيادي تربيت كرد كه باعث گسترش معارف اسلامي در جهان گرديد. دانش گستري امام (ع) در رشته‌هاي مختلف
فقه، فلسفه و كلام، علوم طبيعي آغاز شد.

اما شاگردان آن حضرت نيز بيش از چهار هزار نفر بوده‌اند، يكي از آنها «جابر بن حيان» است. جابر از مردم خراسان بود. پدرش در طوس به داروفروشي مشغول بود كه به وسيله طرفداران بني اميه به قتل رسيد. جابر بن حيان پس از قتل پدرش به مدينه آمد. ابتدا نزد امام محمد باقر (ع) و سپس امام صادق (ع) شاگردي كرد.

آثار امام صادق (ع)

غالب آثار امام (ع) كتابت مستقيم خود آن حضرت نيست و غالبا املاي امام (ع) يا بازنوشت بعدي مجالس آن حضرت است.

بعضي از آثار نيز منصوب است و قطعي الصدور نيست.

از آثار مكتوب امام صادق (ع) رساله به عبدالله نجاشي (غير از نجاشي رجالي) است. نجاشي صاحب رجال بر آن است كه تنها تصنيفي كه امام به دست خود نوشته‌اند همين اثر است. رساله‌اي كه شيخ صدوق در خصال از حضرت روايت كرده شامل مباحث فقه و كلام است.

كتاب معروف به توحيد مفضل، در مباحث خداشناسي و رد دهريه كه املاي امام (ع) و كتاب مفضل بن عمر جعفي است.

كتاب الاهليلجه كه آن نيز روايت مفضل بن عمر است و همانند توحيد مفضل در خداشناسي و اثبات صانع است و تماما در بحارالانوار مندرج است.

مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه كه منسوب به امام صادق (ع) و بعضي از محققان شيعه از جمله مجلسي،‌ صاحب وسايل (حرعاملي) و صاحب رياض العلما، صدور آن را از ناحيه حضرت رد كرده‌اند.

رساله‌اي از امام (ع) خطاب به اصحاب كه كليني در اول روضه كافي به سندش از اسماعيل بن جابر ابي عبدالله نقل كرده است.

رساله‌اي در باب غنايم و وجوب خمس كه در تحف العقول مندرج است.

بعضي رسايل كه جابربن حيان كوفي از امام (ع) نقل كرده است. كلمات القصار كه بعدها به آن نثرالدرد نام داده‌اند كه تماما در تحف العقول آمده است.

تابناك